Tela

Tela nedir?

Tela, kumaşın arkasına yapıştırılan ince bir destek katmanı. Bir yüzü yapışkanlı: üzerine ısıyla eriyen tutkal küçük noktalar hâlinde sürülmüş. Atölyede bu noktalara "şeker" deniyor.

Ütü ya da pres altında bu noktalar eriyip kumaşın liflerine giriyor, soğuyunca donuyor. O andan sonra tela ile kumaş iki ayrı katman değil, tek bir malzeme gibi davranıyor.

Görünmeyen bir malzeme ama bir giysinin nasıl durduğunu büyük ölçüde o belirliyor. Bir ceketin dik durması, bir yakanın kıvrılmaması, bir iliğin yırtılmaması — hepsi telanın işi.

Tela ne işe yarar?

Üç ayrı iş yapıyor ve üçü de kumaşın tek başına yapamadığı şeyler:

• Gövde verir. Kumaş kendi başına dik durmaz; telalanan bölge durur. Ceket ön bedeni, yaka ve manşet bu sayede biçimini koruyor.
• Kesim kenarını sabitler. Telalanan kenar açılmıyor, uzamıyor, dağılmıyor. Pat, cep ağzı ve düğme yeri bu yüzden telalanıyor.
• Yük taşıyan noktaları güçlendirir. İlik, düğme ve fermuar kenarı sürekli çekilen yerler; tela kumaşın oradan yırtılmasını engelliyor.

Telanın yapmadığı şey de net: kaplamıyor, gizlemiyor, kaydırmıyor. Onlar astarın işi. Tela dış kumaşın hemen arkasında durur ve hiç görünmez; astar en iç yüzeyi kaplar ve giysi açılınca görünür.

Telayı kalınlaştırarak daha iyi bir giysi elde edilmiyor. Fazla ağır tela, giysinin karakterini belirlemeye başlıyor: ince bir yünlü ceket, ucuz bir üniformaya benziyor. Kural şu — tela dış kumaştan hafif kalmalı.

Zemin türü: dokusuz, dokuma, örme

Telaları birbirinden ayıran ilk şey, tutkalın sürüldüğü zeminin ne olduğu. Üç aile var ve seçim doğrudan parçanın ne yapması gerektiğine bakıyor.

Dokusuz telanın en pratik üstünlüğü yönünün olmaması: pastalda parçaları serbestçe döndürebiliyorsunuz, fire düşüyor. Karşılığında esnekliği ve dökümü zayıf — o yüzden sert ve düz durması istenen küçük parçalarda kullanılıyor.

Örme kumaşa dokusuz tela yapıştırmak, telada yapılabilecek en net hata. Kumaş artık esnemiyor — oysa örme olmasının tek sebebi esneyebilmesiydi. Orada ipli jarse tela gerekiyor.

Gramaj nasıl seçilir?

Gramaj, metrekare başına ağırlık. Sayı büyüdükçe destek artıyor ama giysi aynı oranda sertleşiyor. Doğru gramaj, dış kumaşın ağırlığına bakılarak seçiliyor — kataloğa bakarak değil.

• 30 – 45 gr: şifon, ipek, ince gömleklik gibi hafif ve saydam kumaşlar. Ürün: şifon tela.
• 55 gr: ince yünlü, gabardin, yazlık kumaş. Yumuşak bir ceket. Ürün: beden telası.
• 65 gr: kalın yünlü, kaşe, kışlık kumaş. Palto ön bedeni, üniforma. Ürün: beden telası.

Kararsız kalırsanız düşük gramajla başlayıp fire parçada deneyin. Yetersiz destek düzeltilebilir bir sorun; fazla sert bir giysi değil. İnce ve saydam kumaşlarda ayrıca bir sorun daha var — telanın dışarıdan görünmesi. Orada gramaj kadar telanın rengi de önemli.

Elimizdeki telalar

Listedeki son iki ürün diğerlerinden ayrışıyor. Terfiks bir yüzeyi değil bir çizgiyi tutuyor — şerit hâlinde, dikiş payının içine giriyor. Dolum telası ise giysiden çok çanta ve ayakkabıda, dolgu katmanı olarak çalışıyor.

Yapıştırmanın üç ayarı

Telada işin tamamı üç ayarda toplanıyor: ısı, basınç, süre. Üçü birlikte çalışıyor — biri eksik kalırsa diğer ikisini yükseltmek çözüm olmuyor, yeni bir arıza çıkarıyor.

• Isı az: tutkal tam erimiyor, tela sonradan kalkıyor. Isı fazla: tutkal kumaşın yüzüne vuruyor, leke yapıyor.
• Basınç az: tutkal life girmiyor, yapışma zayıf. Basınç fazla: tela izi kumaşta parlama bırakıyor.
• Süre az: erime tamamlanmıyor. Süre fazla: kumaş sararıyor.

Doğru ayar tek bir sayı değil, kumaşa göre değişiyor. Bu yüzden her yeni kumaşta prova yapılıyor: fire kumaşa tela yapıştırın, tamamen soğumasını bekleyin, sonra köşesinden kaldırmayı deneyin. Kolay kalkıyorsa ısı ya da basınç eksik. Ayrıntılı anlatımı kağıt tela yazısında.

Testi soğumadan yapmak yanıltıyor — tutkal soğurken bağlanıyor. Sıcakken tutan bir tela, soğuduktan sonra elde kalabiliyor.

Telada sık yapılan hatalar

• Dış kumaştan ağır tela seçmek. Giysinin karakterini tela belirlemeye başlıyor.
• Örme kumaşa dokusuz tela yapıştırmak. Esneklik ölüyor, giysi amacını kaybediyor.
• Çekme provasını atlamak. Tela ile kumaş yıkamada farklı oranda çekerse yüzey buruşuyor — ve iki katman yapışık olduğu için düzelmiyor.
• Geniş yüzeyi ütüyle, sürterek yapıştırmak. Tela kayıyor, basınç eşitsiz kalıyor, ilk yıkamada kabarıyor.
• Bir katmanın işini başka katmandan beklemek. Omuz kavisi vatkanın, kol başı fitilliğin, omuz çizgisi terfiksin işi — telayı kalınlaştırmak hiçbirini çözmüyor.

Sipariş verirken

Tela seçimi kumaştan bağımsız yapılamıyor. Sipariş verirken hangi kumaşla ve hangi parçada çalışacağınızı söyleyin — aynı tela ince gabardinde ve kalın kaşede farklı sonuç veriyor.

Prova için küçük bir parça isteyebilirsiniz. Bir ön beden telalayıp yıkamak, sipariş kararını kesinleştiren en hızlı yol.

Numune, stok ve sevkiyat telefonda konuşuluyor.